سازمان ملل متحد در گزارشی تازه هشدار داده است که بسیاری از افغانهایی که بهگونه اجباری از کشورهای همسایه، بهویژه پاکستان و ایران، به کشور بازگردانده شدهاند، پس از برگشت با نقض جدی حقوق بشری روبهرو شدهاند.
این گزارش که امروز پنجشنبه، ۲ اسد توسط هیئت معاونت ملل متحد در افغانستان (یوناما) و دفتر حقوق بشر سازمان ملل منتشر شده، مستندات تازهای از شکنجه، بدرفتاری، تهدید، بازداشتهای خودسرانه و ترس گسترده میان افراد بازگشته ارائه کرده است. مصاحبه با ۴۹ تن از افغانهای برگشته در سال ۲۰۲۴ پایه این یافتهها را شکل داده است.
بر بنیاد گزارش، زنان و دختران، کارمندان پیشین دولت و نیروهای امنیتی، خبرنگاران و فعالان جامعه مدنی از جمله گروههاییاند که بیشترین آسیب را متحمل شدهاند.
یکی از خبرنگاران زن گفته است پس از بازگشت، از آزادیهای ابتدایی چون کار، آموزش و حتی بیرونشدن از خانه محروم شده و اکنون “عملاً در حبس خانگی” بهسر میبرد.
در یک نمونه تکاندهنده دیگر، یک کارمند پیشین دولت پس از برگشت در سال ۲۰۲۳ بازداشت شده و در جریان بازجویی با شاخچه، کیبل و چوب مورد ضرب و شتم قرار گرفته و حتی تحت شکنجههایی مانند خفگی زیر آب و تهدید به اعدام قرار داشته است.
ولکر تورک، کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل گفته است: «هیچکس نباید به کشوری بازگردانده شود که در آن به دلیل هویت یا گذشتهاش در معرض خطر آزار و شکنجه قرار گیرد. این نگرانی بهویژه در مورد زنان و دختران در افغانستان بسیار جدی است.»
در این گزارش همچنین آمده است که بازگرداندن افراد به کشوری که خطر شکنجه، بدرفتاری، بازداشت خودسرانه و ناپدید شدن اجباری در آن وجود دارد، تخطی از اصل بنیادین حقوق بینالملل است و کشورها مکلفاند از چنین اقدامی خودداری کنند.
سازمان ملل از کشورها خواسته است تا قبل از هرگونه اقدام به بازگرداندن افغانها، وضعیت فردی آنها را به دقت ارزیابی کرده و زمینه خروج امن افغانهای در معرض تهدید را فراهم سازند. همچنین بر لزوم افزایش کمکهای مالی برای ادغام مجدد بازگشتکنندگان تأکید شده است.
روزا اتنبایوا، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل برای افغانستان، گفت که با وجود اقدامات مقامات حاکم، هنوز نیاز فوری به تلاشهای بیشتر برای ادغام بازگشتکنندگان و حفظ حقوق آنها وجود دارد. او تأکید کرد که مشارکت همه افغانها در زندگی سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور برای آینده افغانستان حیاتی است.
این گزارش در حالی منتشر میشود که بر بنیاد آمارهای موجود، صدها هزار افغان تنها در یکونیم سال گذشته از ایران و پاکستان به گونه اجباری به افغانستان بازگردانده شدهاند، که فشارهای گستردهای را بر منابع و ظرفیتهای داخلی کشور وارد کرده است.
