گزارشگر: زینب سروش
«از روزی که اینا [طالبان] آمدن تا حالا، فکر میکنم امروز بدترین روز برای دختران هرات بود. امروز تنها روزی بود که آرزو کردم کاش در افغانستان به دنیا نمیآمدم. فکر میکنی نفس آدم تنگ میشه. همه رَ از زندگی بیزار کردند.» این بخشی از گفتههای یک دختر از هرات است؛ دختری که زیر فشار محدودیتهای فزاینده و دستوپاگیر طالبان به سختی به نفسکشیدن ادامه میدهد. او یکی از هزاران شاهد محدودیت تازهی امربهمعروف بر زنان است؛ این که زنان دیگر حق ندارند بدون پوشاندن کامل خود از خانه بیرون شوند.
طالبان در هرات از شنبه -16 جوزا- زنان و دختران را به پوشیدن چادری (برقع) مجبور کردهاند و زنانی که از پوشیدن آن خودداری کنند توسط نیروهای این گروه بازداشت شده و به زندان زنانه منتقل میشوند. بر اساس گزارش منابع به راوی زن، طالبان تنها در روز شنبه نزدیک به چهل زن را به دلیل نداشتن چادری از بخشهای مختلف شهر هرات بازداشت کردهاند. در ادامهی این روند، طالبان روز گذشته نیز، دستکم هشت زن را به بهانهی «بیحجابی» بازداشت کرده و با خود منتقل کردهاند.
حضور گستردهی نیروهای امربهمعروف طالبان در سطح شهر هرات برای بازرسی پوشش زنان و دختران و بازداشت زنان به دلیل نپوشیدن چادری، فضایی پر از ترس و خفقان را در هرات حاکم کرده و به گفتهی باشندگان این ولایت، از دو روز به این سو حضور زنان در شهر تا جایی محدود شده که انگار زنی در هرات وجود ندارد.
فهمیه –نام مستعار- یکی از باشندگان هرات، میگوید که روز گذشته وقتی به سمت مرکز آموزشی میرفت، در مسیر راه هیچ زنی را ندیده است. «داخل بازار یک زن نیست؛ اگر هم باشد، چادر یا نقاب دارد. همه خیلی ترسیدند؛ چون این دفعه خیلی سخت گرفتند. اصلاً همه در هرات این روزها از همین موضوع میگویند؛ چون ترسیدند.» او، چشمدید یکی از دوستانش را از روز شنبه در قصر هرات روایت میکند: «دیروز همکارم میگه که در قصر هرات آمده بودند؛ همه زنها و دخترا را میزدند و در رنجر یا همو موترهای خود بالا میکردند و خیلی دخترا گریه میکردند و بعضی میگفتند: قیامت شده بوده!»
فهمیه به نقل از دوستش، همسویی مردان را زخمی دیگری بر رد خنجر طالبانی بر زنان عنوان کرده و آن را اذیتکنندهتر از برخورد طالبان عنوان میکند. او، از چشمدید خود از برخورد مردان تماشاچی صحنهی بازداشت زنان توسط نیروهای امربهمعروف طالبان، میگوید: «چیزی که سوختم مه گرفت، اینه که مردان بیغیرت و اکثر دکاندارا در این وضعیت میخندیدند و فقط تماشا میکردند.»
باشندگان هرات، میگویند که محدودیت تازهی طالبان بر زنان، باعث ایجاد نگرانی جدی زنان و دختران شده؛ نگرانی و ترس از این که به دلیل حضور در شهر، از زندان زنانه سردرآورند.
در متن تصمیم جمعهی مسئولان محلی طالبان به شمول والی این گروه و ریاست امربهمعروف آن در هرات، آمده است: «به اطلاع عموم مردم شریف هرات رسانیده میشود که بر اساس دستورالعملهای اعلامشده، زنانی که ضوابط مربوط به حجاب اسلامی را رعایت نکنند، توسط نیروهای مربوطه محتسبین ریاست امربهمعروف و نهیازمنکر شناسایی و جمعآوری شده و به محبس منتقل خواهند شد.» در متن این اعلامیه آمده است که در صورت بازداشت زنان توسط طالبان، شهروندان حق شکایت و اعتراض را نیز ندارند.
طالبان پیش از این نیز، شرایط دشواری را برای حضور زنان در مکانهای همگانی به ویژه هرات وضع و اجرا کردهاند. در زمستان سال گذشته نیز، چندین مورد بازداشت و لتوکوب زنان توسط طالبان به بهانهی «بیحجابی» مستند شده است و در برخی موردها، زنان قربانی به راوی زن نیز این مورد را تأیید کردهاند.
بر اساس گزارش دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، رهبری طالبان برای اولین بار در فرمانی در می 2022، چادری یا برقع را به عنوان «بهترین نوع پوشش» برای زنان معرفی کرد. این فرمان، ولی یا سرپرستِ زن (شوهر، پدر و برادر) را مسئول قرار داد و مقرر کرد که در صورت سرپیچی زنان، ولی آنها مجازات خواهد شد. حالا اما این محدودیت با جدیت جنبهی اجرایی گرفته است و طالبان با استفاده از زور و خشونت، ترس، بازداشت و توهین زنان را به پوشیدن چادری وادار میکنند.
شماری از خانوادهها در هرات، میگویند که محدودیت های طالبان بر زنان با گذشت هر رزو بیشتر میشوند و از دو روز به این سو، زنان و دختران حتا حق ندارند با روسری و ماسک از خانه بیرون شوند؛ آنها تنها با داشتن چادری (برقع) میتوانند در مکانهای عمومی حضور یابند؛ در غیر این صورت توسط طالبان بازداشت میشوند.
مروه –نام مستعار- یکی دیگر از باشندگان هرات، میگوید که یکشنبه -17 جوزا- هنگام حضور در شهر، دیده است که نیروهای طالبان شماری از زنان را که مانتو و حجاب پوشیده بودند، بازداشت کرده و با خود منتقل کردهاند. او میافزاید: «وضعیت در هرات بهگونهای است که هر روز نگرانیها بیشتر میشود و فضای زندگی برای زنان دشوارتر و همراه با ترس و ناامنی شده است. بسیاری از زنان برای بیرونرفتن از خانه احساس امنیت نمیکنند.»
زنان در هرات، میگویند که هنگام بیرونشدن از خانه همواره نگران برخوردهای احتمالی طالبان استند. این شرایط باعث شده که بسیاری از دختران و زنان نسبت به آینده خود احساس ناامیدی و نگرانی بیشتری داشته باشند.
آنها میگویند که هر روز با وضع قوانین و محدودیتهای تازه، فرصتهای حضور در اجتماع کمتر میشود و حتا انجام سادهترین کارهای روزمره نیز با دشواری همراه است. به باور این زنان، ادامه این وضعیت نه تنها بر زندگی فردی آنان تأثیر گذاشته، بلکه امید به آینده و مشارکت در جامعه را نیز در میان بسیاری از دختران و زنان کشته است.
دختر جوان دیگری در هرات، با نگرانی از افزایش محدودیتها، میگوید: «زندگی برای زنان و دختران در هرات هر روز سختتر از گذشته میشود. با این که همواره پوشش اسلامی و لباسهای بلند را رعایت کردهایم، محدودیتهای جدید همچنان افزایش مییابد.»
طالبان پس از بازگشت به قدرت در تابستان 1400، محدودیتهای زیادی را در برابر حضور زنان در جامعه وضع کردهاند که یکی از آنها تأکید بر حجاب اجباری است؛ مسئلهای که در دو روز اخیر در هرات بیشتر از پیش جدی گرفته شده و به مانعی در برابر حضور زنان و بهانهای برای بازداشت آنها بدل شده است.
شماری از باشندگان هرات، میگویند که این محدودیتها در روزهای اخیر شدت یافته و نگرانیها را در میان زنان و دختران افزایش داده است. ذبیحالله، باشندهی این شهر، میگوید: «در هنگام رفتن به مسجد، از سوی برخی خطیبان و افراد آگاهسازی میشود که زنان بدون چادر، ماسک و محرم اجازه بیرونشدن از خانه را نداشته باشند.» به گفتهی او، هشدار داده شده است که در صورت دیدهشدن زنان بدون محرم، ممکن است از سوی نیروهای مربوطه بازداشت شده و به مدت شش ماه زندانی شوند و فرد محرم نیز برای یک شبانهروز بازداشت شود.
بازداشت گستردهی زنان به بهانهی بیحجابی در هرات توسط طالبان، واکنشها و نگرانیهای نهادهای حقوقبشری و سازمان ملل متحد را نیز به همراه داشته است.
دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، روز گذشته در بیانیهای گفته است که بازداشت گستردهی زنان در هرات به دلیل نوع پوشش، نگرانیهای جدی را در زمینهی حقوق بشر در پی دارد. این نهاد، افزوده است که همه افراد به شمول زنان و مردان دارای حق برابر آزادی رفتوآمد استند.
