گفتوگوکننده: شهبانو نوری
فروزان خلیلیار، از چهرههای شناختهشده و باتجربهی رسانهای افغانستان است که بیش از بیست سال در عرصه خبرنگاری، رادیو و تلویزیون فعالیت حرفهای داشته است. او در طول سالهای خدمت خود در رادیو و تلویزیون ملی افغانستان، مسئولیتهای مدیریتی گوناگونی را در بخشهای برنامهریزی رسانهای، مدیریت محتوا، رهبری تیمهای کاری و همآهنگی شبکههای رسانهای برعهده داشته است.
خلیلیار همچنین از ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۱ عضو هیئت مدیرهی انجمن ملی خبرنگاران افغانستان بوده و در زمینهی حمایت از آزادی بیان، توسعه رسانهها و فعالیتهای مدنی نقش مؤثری ایفا کرده است.
فروزان خلیلیار دارای مدرک کارشناسی حقوق و علوم سیاسی از دانشگاه کابل است و افزون بر زبانهای مادری فارسی و اوزبیکی، به زبانهای پشتو، ترکی و آلمانی نیز آشنایی دارد.
نوری: وضعیت امروز زنان افغانستان در میان محدودیتهای گسترده و ساختاری، چه تصویری از واقعیتهای جاری این جامعه ارائه میدهد؟
خلیلیار: وضعیت امروز زنان افغانستان، تصویری از محرومیت گسترده و سیستماتیک نیمی از جمعیت کشور از حقوق اساسی انسانی است. زنان و دختران افغانستان از حق آموزش، کار، مشارکت اجتماعی و بسیاری از آزادیهای فردی محروم شدهاند. امروز زنان افغانستان در شرایطی زندگی میکنند که حتا ابتداییترین حقوق انسانی آنها به شدت محدود شده است. دردناکتر از همه این است که با وجود آگاهی جهان از این وضعیت، زنان افغانستان احساس میکنند صدای آنها کمتر شنیده میشود و رنج شان هنوز پاسخ عملی و مؤثری دریافت نکرده است.
نوری: آن چه بر زنان و دختران افغانستان در حوزهی آموزش، کار و حضور اجتماعی میگذرد، چه معنایی برای آیندهی یک نسل دارد؟
خلیلیار: آن چه امروز بر زنان و دختران افغانستان میگذرد، تنها محرومیت از آموزش و کار نیست، بلکه محرومیت از آینده است. دختری که از مکتب و دانشگاه باز میماند، از فرصت ساختن زندگی مستقل و مشارکت در توسعهی کشور نیز محروم میشود. این وضعیت نه تنها آیندهی میلیونها دختر، بلکه آیندهی افغانستان را نیز با خطر جدی روبهرو کرده است.
نوری: خاموشی تحمیلی بر زندگی زنان افغانستان تا چه اندازه به فرسایش امید، هویت و پویایی اجتماعی انجامیده است؟
خلیلیار: خاموشی تحمیلی بر زنان افغانستان موجب گسترش ناامیدی، اضطراب و احساس فراموششدگی شده است. بسیاری از زنان احساس میکنند که جهان از رنج آنها آگاه است؛ اما برای تغییر وضعیت اقدام کافی صورت نمیگیرد. با این حال، زنان افغانستان همچنان برای حفظ هویت، کرامت و حق زندگی انسانی خود تلاش میکنند و در برابر حذف کامل از جامعه مقاومت نشان میدهند.
نوری: حذف تدریجی زنان از عرصههای عمومی، چه تأثیری بر مسیر توسعه، ثبات و آیندهی کلی افغانستان خواهد گذاشت؟
خلیلیار: هیچ کشوری نمیتواند با حذف نیمی از جمعیت خود به توسعه و ثبات دست یابد. حذف زنان از عرصههای عمومی باعث کاهش ظرفیتهای علمی، اقتصادی و اجتماعی کشور میشود و افغانستان را با بحرانهای عمیقتر توسعهای و انسانی روبهرو میکند. آیندهی افغانستان بدون حضور فعال زنان، آیندهای شکننده و ناپایدار خواهد بود.
نوری: سرنوشت دخترانی که از آموزش محروم ماندهاند و در سایهی اجبار و محدودیت رشد میکنند، به کدام سمت خواهد رفت؟
خلیلیار: ادامه این وضعیت میتواند نسل بزرگی از دختران را از فرصتهای رشد، استقلال و مشارکت اجتماعی محروم کند. بسیاری از این دختران با ناامیدی نسبت به آینده روبهرو استند و خطر ازدواجهای زودهنگام و اجباری نیز افزایش یافته است. این محرومیت تنها یک آسیب فردی نیست، بلکه آسیبی جدی برای آینده جامعهی افغانستان است.
نوری: افزایش ازدواجهای اجباری در افغانستان، چه دلالتهایی در بارهی وضعیت اجتماعی و آیندهی نسل جوان دارد؟
خلیلیار: افزایش ازدواجهای اجباری نشاندهندهی وخامت شرایط اجتماعی و اقتصادی است. زمانی که دختران از آموزش و فرصتهای زندگی محروم شوند، ازدواج اجباری به یکی از پیامدهای تلخ این وضعیت تبدیل میشود. این پدیده نه تنها حقوق دختران را نقض میکند، بلکه چرخهی فقر، وابستگی و آسیبهای اجتماعی را نیز گسترش میدهد.
نوری: تداوم این شرایط چه سناریوهایی را برای آیندهی زنان افغانستان رقم میزند؛ سکون، فروپاشی یا شکلگیری مقاومتهای تازه؟
خلیلیار: در کنار خطر انزوا و فرسایش اجتماعی، نشانههایی از مقاومت و ایستادگی نیز دیده میشود. زنان افغانستان بارها نشان دادهاند که در سختترین شرایط نیز برای حق آموزش، کار و حضور اجتماعی مبارزه میکنند. بنا بر این، در کنار نگرانیها، امید به شکلگیری مقاومتهای مدنی و آگاهیبخش همچنان وجود دارد.
نوری: آیا نشانهای از گشایش و تغییر در وضعیت زنان دیده میشود، یا چشمانداز پیش رو همچنان در تاریکی باقی
مانده است؟
خلیلیار: در حال حاضر محدودیتها همچنان گسترده است و چشمانداز کوتاهمدت چندان روشن به نظر نمیرسد؛ اما امید به تغییر هنوز زنده است. زنان افغانستان، فعالان مدنی و نهادهای حقوقبشری همچنان برای حفظ توجه جهانی و دفاع از حقوق زنان تلاش میکنند. امید، آخرین چیزی است که زنان افغانستان حاضر به ازدستدادن آن نیستند.
نوری: وضعیت زنان افغانستان در کشورهای همسایه، به ویژه آنهایی که در بیثباتی و ناامنی به سر میبرند، چه ابعاد نگرانکنندهای پیدا کرده است؟
خلیلیار: بسیاری از زنان مهاجر افغانستان در کشورهای همسایه با فقر، بیثباتی اقامتی، محدودیت دسترسی به آموزش و کار و نگرانی از بازگشت اجباری مواجهاند. این وضعیت به ویژه برای زنان فعال، روزنامهنگاران و مدافعان حقوق بشر بسیار دشوار و نگرانکننده است.
نوری: زندگی در بلاتکلیفی، تبعید و ناامنی، چه تأثیری بر زیست، کرامت و آیندهی این زنان گذاشته است؟
خلیلیار: زندگی در بلاتکلیفی و تبعید باعث فشارهای شدید روحی و روانی شده است. بسیاری از زنان نمیدانند آیندهی شان چه خواهد شد و آیا روزی به امنیت و ثبات دست خواهند یافت یا خیر. این وضعیت بر کرامت انسانی، سلامت روان و امید آنها به آینده تأثیر عمیقی گذاشته است.
نوری: زنان فعال و مدافعان حقوق بشر افغانستان که در معرض تهدید قرار دارند، با چه واقعیتهایی در بیرون از مرزها روبهرو استند؟
خلیلیار: بسیاری از زنان فعال افغانستان در تبعید با مشکلات اقامتی، کمبود منابع مالی، دوری از خانواده و نگرانیهای امنیتی مواجه استند. با وجود این مشکلات، آنها همچنان صدای زنان افغانستان را به گوش جهان میرسانند و برای دادخواهی و مستندسازی نقض حقوق زنان تلاش میکنند.
نوری: نقش نهادهای مدنی و شبکههای همآهنگی زنان در برابر این وضعیت تا چه حد توانسته مؤثر و جریانساز باشد؟
خلیلیار: نهادهای مدنی و شبکههای زنان نقش مهمی در حفظ صدای زنان افغانستان، مستندسازی نقض حقوق بشر و جلب توجه افکار عمومی جهان داشتهاند. اگرچه امکانات و منابع آنها محدود است، اما همین تلاشها سبب شده است که موضوع زنان افغانستان از دستور کار جهانی حذف نشود.
نوری: تلاشهای جمعی در حمایت از زنان افغانستان، بیشتر با چه دستآوردها و چه بنبستهایی مواجه بوده است؟
خلیلیار: مهمترین دستآورد این تلاشها، زندهنگهداشتن صدای زنان افغانستان در سطح جهانی بوده است؛ اما یکی از بزرگترین بنبستها، فاصله میان ابراز همبستگی و اقدام عملی است. زنان افغانستان به حمایتهای ملموستر و راهکارهای عملی بیشتری نیاز دارند.
نوری: عملکرد جامعهی جهانی و نهادهای بینالمللی در قبال این بحران انسانی تا چه اندازه پاسخگو و مسئولانه بوده است؟
خلیلیار: جامعهی جهانی بارها نگرانی خود را در بارهی وضعیت زنان افغانستان اعلام کرده است، اما بسیاری از زنان افغانستان معتقدند که این نگرانیها هنوز به اقدامهای کافی و مؤثر تبدیل نشده است. امروز زنان افغانستان این پرسش را مطرح میکنند که اگر جهان از وضعیت آنها آگاه است، چرا هنوز میلیونها زن و دختر از ابتداییترین حقوق خود محروماند و چرا راهکارهای عملی و فوری برای حمایت از آنها محدود باقی مانده است.
نوری: آیا مسیرهای واقعی و قابل اتکا برای حمایت، حفاظت و انتقال زنان در معرض خطر به مکانهای امن وجود دارد؟
خلیلیار: برخی برنامههای حمایتی و اسکان مجدد وجود دارد، اما ظرفیت آنها محدود و روندهای آن طولانی است. بسیاری از زنان در معرض خطر همچنان ماهها و حتا سالها در انتظار رسیدگی به پروندههای خود باقی میمانند. نیاز به سازوکارهای سریعتر، شفافتر و مؤثرتر همچنان احساس میشود.
نوری: چشمانداز آینده برای زنانی که در افغانستان یا در تبعید، در شرایطی شکننده و نامعلوم به سر میبرند، چه گونه ترسیم میشود؟
خلیلیار: آیندهی زنان افغانستان با چالشهای جدی همراه است، اما امید هنوز زنده است. زنان افغانستان چه در داخل کشور و چه در تبعید، نشان دادهاند که برای حفظ کرامت، آموزش، آزادی و حقوق انسانی خود مبارزه میکنند. جهان نباید زنان افغانستان را فراموش کند؛ زیرا آیندهی افغانستان بدون حضور و مشارکت زنان قابل تصور نیست. صدای زنان افغانستان، باید شنیده شود و این صدا نیازمند حمایت عملی، مسئولانه و پایدار جامعهی جهانی است.
