گزارشگر: فرخنده زیبا
بستهشدن مکتب به روی دختران در نزدیک به پنج سال گذشته، در کنار پیامدهای روانی و اجتماعی زیادی که برای دختران به همراه داشته، شمار زیادی از آنها را در برابر یک ناگزیری دشوار قرار داده است؛ وضعیتی که در آن حق انتخاب دختران محدود شده و به ازدواجی تن دادهاند که آمادگی پذیرش آن را نداشتند.
فاطمه -نام مستعار- ۱۶ساله از پروان، میگوید که سال گذشته برخلاف خواستش به ازدواج مردی درآمد که بیش از ده سال از او بزرگتر بود. فاطمه میافزاید: «بعد از بستهشدن مکتب، دیگر امیدی به ادامهی درس نداشتم. خانوادهام میگفتند دیگر چارهای جز ازدواج نداری. هر قدر مخالفت کردم، کسی به خواستهام توجه نکرد.»
به گفتهی فاطمه، تندادن به ازدواج نه تنها رؤیای ادامهی تحصیل را از او گرفت، بلکه او را با خشونت خانوادگی، فشارهای روانی و محدودیتهای فراوانی نیز روبهرو کرده است.
پس از این که طالبان در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ به قدرت بازگشتند، آموزش بالاتر از صنف ششم را برای دختران ممنوع کردند. بر اساس آمار یونیسف، از آن زمان تا اکنون بیش از دو میلیون و ۲۰۰ هزار دختر از آموزش بازماندهاند.
محرومیت از آموزش، برای بسیاری از خانوادهها به معنای پایان مسیر تحصیل دختران شان بود؛ وضعیتی که در موارد زیادی، زمینه را برای ازدواجهای ناخواستهی دختران فراهم کرده است.
دخترانی که از آموزش بازماندند، با وضعیتهای متفاوت و گاه مشابه روبهرو شدند؛ شماری به ماندن در کنج خانه و پختوپز درگیر شدند، شماری راه صنفهای آموزش خیاطی و صنایع دستی را در پیش گرفتند و عدهای هم به مدرسههای دینی رو آوردند. این محرومیت از مکتب برای شمار زیادی از دختران اما هزینهی سنگینی داشت و آنها به اجبار خانواده به ازدواجهایی تن دادند که در صورت بازبودن مکتب به روی دختران، هرگز به آن مجبور نمیشدند.
شبنم -نام مستعار- که در ۱۳سالگی از ادامهی آموزش بازماند، میگوید که ناچارشدن به ازدواج زودهنگام، آرزوهایش را از او گرفت. او میافزاید: «آرزویم این بود که درس بخوانم و روزی وارد دانشگاه شوم؛ اما پیش از پایان مکتب مجبور به ازدواج شدم. بعد از آن دیگر اجازهی ادامهی تحصیل نداشتم و امروز بزرگترین حسرت زندگیام این است که به آرزوهایم نرسیدم.»
مریم سعیدی، فعال حقوق زنان، در این باره میگوید: «فقر، بیکاری، محرومیت دختران از آموزش و آگاهی پایین برخی خانوادهها، از مهمترین عوامل افزایش ازدواجهای اجباری در افغانستان است.» به گفتهی سعیدی، تا زمانی که دختران از حق آموزش محروم باشند و خانوادهها زیر فشار شدید اقتصادی زندگی کنند، ازدواجهای اجباری و زیرسن همچنان به عنوان یکی از پیامدهای این بحران ادامه خواهد یافت.
در کنار عاملهای فرهنگی، به باور کارشناسان، گسترش دامنهی گرسنگی نیز به افزایش ازدواجهای اجباری دختران در افغانستان کمک کرده است. بر اساس برآورد دفتر همآهنگکنندهی کمکهای انساندوستانهی سازمان ملل متحد (اوچا)، در ۲۰۲۶ نزدیک به 22 میلیون تن در افغانستان به کمکهای انساندوستانه نیاز دارند.
هرچند پژوهش تازهای در بارهی میزان ازدواج دختران با تفکیک ردهی سنی در دست نیست، اما بر اساس بررسی یونیسف که در ۲۰۲۲ منتشر شد، نزدیک به ۲۸ درصد زنان ۲۰ تا ۲۴ساله در افغانستان پیش از رسیدن به ۱۸سالگی ازدواج کردهاند؛ یعنی تقریباً از هر چهار زن جوان، یک تن تجربهی ازدواج در کودکی را پشت سر گذاشته است.
فعالان حقوق زنان، هشدار میدهند که ادامهی بحران اقتصادی و محرومیت دختران از آموزش، زمینه را برای گسترش نگرانکنندهی ازدواجهای زودهنگام و اجباری فراهم کرده است؛ روندی که اگر مهار نشود، میتواند آیندهی هزاران دختر دیگر را نیز به طور جدی تهدید کند؛ سرنوشتی که فاطمه و شبنم تنها دو نمونهی آن استند.







