صابره اکبری، عضو جنبش زنان عدالتخواه افغانستان و فعال حقوق زن اهل دایکندی است. وی در اعتراضات زنان کابل بر علیه طالبان نقش داشته و مدتی تحت تعقیب طالبان قرار داشت و در نهایت مجبور به ترک افغانستان شد. خانم اکبری در پاکستان زندگی میکند و از جمله زنانی است که به کمپاین اعتصاب غذایی بهمنظور به رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی در افغانستان، پیوسته است.
خالد قادری
قادری: خانم صابره اکبری، مختصری از خودتان بگویید.
اکبری: «من صابره اکبری، فعال حقوق زن وعضو هیأت رهبری جنبش زنان عدالتخواه افغانستان هستم. بعد از سپری کردن امتحان سراسری کانکور در دانشگاه بامیان کامیاب شدم و به خاطر مشکلات نتوانستم که به این ولایت بروم. بعد یک ست بورسیه در انستیتوت انرژی و آب گرفتم که متأسفانه بعد ااز یسال بهخاطر تبعیض قومی و نپرداختن رشوه، من را کشیدند و نتوانستم تحصیلات عالی داشته باشم. در عوض به فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی روی آوردم. من، شوهرم و فرزند چهار سالهام فعلا در اسلامآباد زندگی میکنیم.»
قادری: قبل از تسلط یافتن طالبان بر افغانستان، زندگی شما چه سیری داشت؟
اکبری: «از سال ۲۰۱۶ وارد این فعالیتها شدم. من مسئول شعبهی کابل یک شرکت زراعتی شدم. ما محصولات زراعتی را از ولایات به کابل میآوردیم، به نمایشگاهها میبردیم و برای آنها بازاریابی میکردیم. از طریق این فعالیتها عضو اتاق تجارت و صنایع زنان افغانستان شدم که در آن روزگار به تازهگی تشکیل شده بود. همچنان با کمپنیهای (S H و RIDA O) کار میکردم. در سال ۲۰۱۷ ازدواج کردم و در سال ۲۰۱۹ بعد از به دنیا آمدن فرزندم به فکر راهاندازی یک تجارت آنلاین افتادم که بتوانم تجارت و ادارهی خانه را همزمان پیش ببرم. من یک تجارت کوچک در حوزهی صنایع دستی و تزیینی راهاندازی کردم که با همکاری تعدادی از زنان سرپرست خانواده محصولات خود را توانستیم علاوه بر ولایات افغانستان به کشورهای دیگری مانند ترکیه، پاکستان و آلمان برسانیم. این تجارت تا زمان آمدن طالبان ادامه داشت.»
قادری: سقوط افغانستان و تسلط دوبارهٔ طالبان، جهان و جهانبینی شما را چگونه دچار تحول کرد؟
اکبری: «تراژیدی ۱۵ اگست ۲۰۲۱ به یکباره تمام آرزوها و امیدها را روی سرم آوار ساخت. شوک این حادثه تا چند روز برایم قابل هضم و قابل قبول نبود. بعد از چند روز تصمیم گرفتم که خاموش نباشم و صدای خود را بلند کنم. به صف زنان معترض پیوستم و از همان ابتدا در بین سازماندهندگان و پیشگامان اعتراضات زنان قرار گرفتم.
تصمیم گرفتم که به راحتی از میدان مبارزه خارج نشوم. با وجود تهدیدها و چالشها راه مبارزه را انتخاب کردم و صدایی شدم برای زنان افغانستان که حالا توسط طالبان کاملا از صحنههای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی حذف شدند.»
قادری: شما از جمله زنانی هستید که در اعتراضات خیابانی کابل حضور داشتید؛ مقابلهٔ شما با گروه طالبان در کابل چگونه بود؟
اکبری: «رودررویی با گروه طالبان که یک گروه بدوی، چریکی و فارغ از نظم و دسپلینهای متعارف هستند، یک چالش بزرگ برای ما بود. بهخصوص که این گروه به مواردی مانند حقوق بشر، حقوق زنان و ارزشهای دموکراتیک باورمند نیستند. افراد این گروه به آسانی میتوانستند آدم بکشند و هیچ آموزش و برنامهای برای مقابله با اجتماعات و اعتراضات مدنی ندیده بودند.
با وجود تمام این مخاطرات، ما خود را برای مقابله با این گروه آماده کرده بودیم. تدابیری نیز برای بعد از ختم اعتراض گرفته بودیم. زنان معترض همیشه لباس و شال اضافه به همراه خود داشتنیم و بعد از ختم تظاهرات از مسیرهای غیر اصلی به سمت خانههای خود میرفتیم.
ما میفهمیدیم که رفتن ما دست خود ما و بازگشت ما دست خداست.»
قادری: مطابق به گفتههای شما، بعد از اعتراضات تحت تعقیب گروه طالبان قرار گرفته و مدتی را در خانههای امن بهسر میبردید؛ از حسوحال خود در آن روزها بگویید.
اکبری: «حضور در خانهی امن یک تجربهی سراسر اضطراب، نگرانی و ترس برای من بود. بهخصوص گاهی ما میشنیدیم که طالبان به بعضی از خانههای امن یورش بردهاند. هربار که صدای تکتک دروازه شنیده میشد، تا اینکه معلوم شود که چه کسی است و چه کار دارد، فکرمان هزار راه میرفت.
در مدت یک ماه که در خانه امن بودیم تجربهی تلخی از اضطراب و ترس را پشت سرگذاشتیم.»
قادری: شما عضو هیأت رهبری «جنبش زنان عدالتخواه» هستید؛ این جنبش چگونه شکل گرفت و چه اثری داشت؟
اکبری: «این جنبش در نخستین روزهای شروع اعتراضات زنان شکل گرفت. ما زنانی که نه سیاسی بودیم و نه اهل سیاست بازی، وقتی که میدان خالی و یکهتازی طالبان را دیدیم تصمیم گرفتیم که به میدان بیاییم و عرصه را بر این حکومتِ غیرقانونی تنگ بسازیم.
قضاوت در مورد چگونگی کارکرد جنبش زنان عدالتخواه کار من نیست؛ اما ما کسانی که در این جنبش قرار داریم کوشش کردیم با وجود تجربیات کم خود در کارهای سازمانی، نقش سازنده و فعال در مبارزات ضد طالبانی داشته باشیم و همزمان روی قانونمند شدن این نهاد نیز کار کنیم. در همین راستا، ما در بین جنبشهای معترض زنانه، اولین کسانی بودیم که یک انتخابات آزاد برای تعیین بورد رهبری جنبش زنان عدالتخواه دایر کنیم. ما فعالیتهای خود را به توزیع کمکهای بشردوستانه گسترش دادیم و سعی کردیم در روزگاری که دختران از تعلیم و تحصیل محروم گشتهاند، مکتبها و کورسهای رایگان برای دختران محروم از مکتب راهاندازی کنیم. ما همواره کوشش کردهایم که مؤثر واقع شویم.»
قادری: از لحظهی عبور از مرز افغانستان بگویید. چه پسزمینهای از گذشته و چه نگاهی به آینده داشتید؟
اکبری: «عبور از مرز برایم بسیار سخت بود. من بدون اینکه مدارک معتبر برای سفر داشته باشم، برای فرار از طالبان مجبور شدم به همراه خانوادهام بهصورت غیرقانونی به پاکستان بروم. سفر غیرقانونی سختیها و مشقتهای خود را دارد اما وقتی خاک وطن را ترک میکردم، امیدوار بودم که بتوانم روزی دوباره در هوای وطن نفس بکشم و در میان این هوای پاک، عطر آزادی را به اعماق جان و روحم بفرستم. این آرزوی من است و برای آن مبارزه خواهم کرد. میخواهم دختران وطنم آزادی را با تمام وجود احساس کنند و از آن لذت ببرند.»
قادری: فعالیتهای زنان معترض خارج از افغانستان را چگونه بررسی میکنید؟
اکبری: «زنان معترض که در خارج از افغانستان بهسر میبرند، نظر به کشوری که در آن هستند، با چالشها و مشکلات خاص خود دست به گریباناند. به طور مثال تعدادی از زنان معترض در پاکستان هستند که تقریبا ما در اینجا در یک حالت انجماد بهسر میبریم. فضای پاکستان و نداشتن آزادی برای انجام فعالیتهای مدنی یکی از مشکلات ما است. در کنار اینها، بیشتر ما با مشکلات بیسرنوشتی و روشن نبودن آیندهی خودمان و خانوادهمان دست به گریبان هستیم. با وجود آن میکوشیم که خاموش نباشیم.»
قادری: شما در حمایت از اعتصاب غذایی خانم تمنا پریانی، اعتصاب غذایی نمودید و در نتیجه با حالت وخیم صحی به شفاخانه منتقل شدید. چه چیزی باعث میشود که جان و بدن خود را بهعنوان اسلحه بهکار ببرید؟
اکبری: «ما بهعنوان زنان معترض به طالبان و محدودیتهای طالبان بر ضد زنان، از هر امکانی برای جلب توجه جهانیان استفاده کردهایم که شما میتوانید روشهای مختلف ما را در کارنامهی هریک از ما ببینید. رویآوردن به اعتصاب غذایی و استفاده از بدن بهعنوان سلاح مبارزه، یکی از آخرین راهکارهای باقیمانده برای یک مبارز است. بیتفاوتی جهانیان و سازمانهای بینالمللی ما را وادار میکند که هربار راه جدیدی برای رساندن صدای زنان محروم افغانستان به گوش جهانیان بیابیم.»
قادری: طرف صحبت شما کی هستند؟ جامعهٔ جهانی و نهادهای بینالمللی؟ گروه طالبان؟ مردم افغانستان؟
اکبری: «ما زنان معترض گروه طالبان را به رسمیت نمیشناسیم و آن را یک گروه تروریستی میدانیم. طرف ما سازمانهای بینالمللی، دولتهای تأثیرگذار در قدم اول و تمام کشورهای جهان در قدم دوم است. طرف دیگر صحبت ما مردم افغانستان است که باید درکنار زنان افغانستان قرار بگیرند و با حضور در میدان مبارزه بدون خشونت از مبارزات مدنی خشونتپرهیز زنان بیاموزند و از آن برای رسیدن به یک آیندهی روشن برای کشورمان استفاده کنند.»
قادری: با توجه به روند بازداشتِ زنان معترض توسط طالبان، زنان داخل کشور چگونه میتوانند به مبارزات ادامه بدهند؟
اکبری: «با توجه به اینکه مبارزهی زنان افغانستان مبتنی بر مبارزات مدنی بدون خشونت است، زنان برای بقای خود و برای مبارزه با این گروه تروریستی باید راههای جدیدی را روی دست بگیرند. راههایی که علاوه بر جلب توجه مردم و جهانیان، بتواند هزینه را برای حکومت نامشروع طالبان در هر زمینه بالا ببرد.»
قادری: از دید شما، نگاه جهان به زنان افغانستان و گروه طالبان چگونه است و چه پیامدی خواهد داشت؟
اکبری: «من فکر میکنم که طالبان دوستان زیادی در عرصهی بینالمللی دارند که در حال لابی کردن برای طالبان است. کشورهایی هم هستند که با توجه به منافعشان و یا رقابتی که با کشورهای دیگر دارند کوشش میکنند که حکومت طالبان در افغانستان دوام داشته باشد.
ما زنان افغانستان اگر چه سخت مبارزه کردهایم و توانستهایم حداقل از به رسمیت شناخته شدن این گروه توسط کشورهای جهان جلوگیری کنیم اما راه مبارزه ما بسیار دشوار و سخت است و با گذشت زمان بیشتر برای ما سختتر میشود. زنان افغانستان باید کوشش کنند که طالبان را در عرصهی بینالمللی و داخلی به چالش بکشند و هزینه را برای طالبان بالا ببرند وگرنه قصهی حقوق زنان، حقوق بشر، آزادی و انسانیت در افغانستان خریدار نخواهد داشت.
از طرف دیگر دوام یک گروه تروریستی بر مسند حکومت، برای آیندهی جهان و دموکراسی، خطرناک خواهد بود و روزی کشورهای دیگر تاوان این بیتوجهی به اوضاع افغانستان را خواهند پرداخت.»
قادری: خانم صابره اکبری، ممنون که ما را در دیدگاه و اندیشهی خود شریک ساختید.
